Noten Poolse Bevrijders boven Raalte - Nederlands

Noten en referenties Poolse Bevrijders boven Raalte

Noten en Referenties Deel 1

1 Starogard Gdański – een stad aan de rivier de Wierzyca in het woiwodschap Pommeren, waarover reeds in 1198 als burcht (Starigrod) werd geschreven. Tegenwoordig is Starogard Gdański een districtsstad met meer dan 48.000 inwoners. Het is tevens de hoofdstad van Kociewie – een etnisch-culturele regio gelegen in het stroomgebied van de Wierzyca en de Wda in het oostelijke deel van de Tucholawouden, bewoond door circa 300.000 inwoners.

2 Parafia św. Mateusza, Liber baptizatorum 1893-1924, R. 1916 poz. 15.

3 E. K. Kowalkowscy, Rodzina Gusowskich, Gdańsk 1999, p. 11.

4 Księga adresowa przemysłu, handlu i rzemiosła zachodniej Polski, (Wielkopolska, Pomorze, Śląsk i W.M. Gdańsk), Poznań 1925, p. P 95.

5 E. K. Kowalkowscy, a.w., p. 11-25.

6 E. K. Kowalkowscy, a.w., p. 11-12.

7 E. Gusowski, mondelinge verklaring, Starogard Gd. 15.02.2010.

8 De Szkoła Rzemieślniczo – Przemysłowa in Tczew werd opgericht in 1926. Het was de eerste Poolse particuliere driejarige vakschool in Pommeren. Zie: Golicki Józef, Album tczewski lata 1900 – 1945, szkolnictwo i gospodarka Tczewa, Tczew 2000.

9 Hołd Ci składam moja Szkoło, red. R. Kirszling, Tczew 1996, p. 52.

10 E. K. Kowalkowscy, a.w., p. 11-16.

11 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

12 M. Kochanowski, Historia Aeroklubu Gdańskiego. Kronika 1929-1999, Gdańsk 1999, p. 21-39.

13 Hier wordt verwezen naar het vliegveld in Rumia-Zagórze, opgericht in 1931 op initiatief van Poolse studenten van de Faculteit Luchtvaart van de Technische Universiteit van Gdańsk, verenigd in de Academische Aeroclub van Gdańsk. Het vliegveld van de Aeroclub werd in de daaropvolgende jaren uitgebreid en kreeg een reguliere passagiersluchtverbinding. Zie: M. Kochanowski, Historia Aeroklubu Gdańskiego. Kronika 1929-1999, Gdańsk 1999.

14 S. Arciszewski, Tradycje lotnicze Kociewia, Tczew 2011, p. 16.

15 M. Kochanowski, Historia …, a.w., p. 512-514.

16 S. Arciszewski, Tradycje…, a.w., p. 17-25.

17 E. Gusowski, mondelinge verklaring, Starogard Gd. 15.02.2010.

18 R. Szwoch, brief aan de auteur, Starogard Gd. 21.02.2011.

19 J. Milewski, Kościół Świętego Wojciecha w Starogardzie Gdańskim (przyczynki do historii), Starogard Gd. 1991, p. 6.

20 R. Szwoch, brief aan de auteur, Starogard Gd. 21.02.2011.

21 B. Staniszewska, mondelinge verklaring, Barnimie 26.05.2010.

22 Kaart Przebieg służby wojskowej, Septfonds 16.02.1940, kopie van manuscript in bezit van de auteur, ongenummerd.

23 Zie meer: T. Siczek, Doświadczyłem wszystkiego, Gdynia 2006.

24 Kaart Przebieg służby ….

25 Centraal Militair Archief in Warschau, brief aan Elżbieta Kowalkowska nr. 665/K van 24.07.2008, in bezit van de auteur.

26 Kaart Przebieg służby …, a.w., ongenummerd.

27 K. Bar, Zespoły akt szkół lotniczych, obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej, broni pancernych, saperów i łączności z lat 1908-1939, in: www.caw.wp.mil.pl/biuletyn

28 Het vliegtuig PZL-23 ontstond in de jaren 1931-1932 en was conceptueel gebaseerd op de Franse school van “lijnvliegtuigen”, die tijdens verkenningsvluchten tegelijkertijd een bombardementsaanval konden uitvoeren. De bemanning bestond uit een piloot, observator en achterste schutter. Na de productie van 40 toestellen werd vastgesteld dat een krachtigere motor noodzakelijk was, waardoor een snelheid van 319 km/u en een bommenlast van 700 kg mogelijk werden. Het toestel beschikte over één machinegeweer wz. 33 kal. 7,92 mm dat naar voren vuurde en een Vickers F kal. 7,7 mm bediend door de achterste schutter. Met de nieuwe motor werden 210 exemplaren geproduceerd onder de aanduiding PZL-23B. Eskaders uitgerust met het toestel “Karaś” werden lijneskaders genoemd. De exportversie PZL-43A met nog krachtigere motor werd onder meer geëxporteerd naar Bulgarije. Twee toestellen die niet meer naar Bulgarije konden worden geëxporteerd, werden tijdens de gevechten opgenomen in het 41e eskader ter vervanging van verloren toestellen. De naar Roemenië geëvacueerde PZL-23B’s werden door het Roemeense leger overgenomen en ingezet in de oorlog tegen de USSR. Zie: www.pl.wikipedia.org/wiki/.

29 W. Chrzanowski, Sprawozdanie z działalności eskadry w czasie wojny, Lyon-Bron 27-28 september 1939, in: Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref No LOT.A.II 26/7, p. 3-5.

30 Ł. Łydżba, 41. Eskadra Rozpoznawcza w 1939 roku, deel I, in: Militaria XX wieku, 03(36) 2010, p. 15-18.

31 W. Chrzanowski, a.w., p. 6.

32 K. Stanisławski, Lotnisko Mokotowskie w Warszawie, Warschau 1981, p. 117.

33 W. Chrzanowski, a.w., p. 1-7.

34 Ł. Łydżba, 41., a.w., deel I, p. 14.

35 41 Esk. Książka lotów w czasie wojny, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref. No LOT.A.II.26/1., manuscript p. 4-5.

36 Ł. Łydżba, a.w., deel I, p. 15-18.

37 W. Chrzanowski, a.w., p. 7.

38 Ł. Łydżba, a.w., deel I, p. 15-18.

39 W. Chrzanowski, a.w., p. 8-9.

40 J. Pawlak, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Warschau 1982, p. 20.

41 W. Chrzanowski, a.w., p. 5-11.

42 Ł. Łydżba, a.w., deel I, p. 20-21.

43 41 Esk. Książka lotów…, p. 12-13.

44 Meldunek sytuacyjny 7.IX., Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref. No LOT.A.I.26/1., manuscript.

45 A. Kubicki, brief aan de echtgenote van de auteur Elżbieta Kowalkowska, 22.05.2002. Elżbieta Kowalkowska is de dochter van Mieczysław Gusowski, de jongere broer van Alojzy.

46 Zestrzelenia Flak we wrześniu, www.dws.org.pl

47 W. Chrzanowski, a.w., p. 1.

48 Zie meer: http://kopernik.dw-inwest.com.pl

49 A. Kubicki, brief aan de echtgenote van de auteur …

50 41 Esk. Książka lotów…, p. 12-13.

51 De door de auteur bezit zijnde kopieën van de logboeken omvatten vluchten van 1-3, 6-8 en 10 september.

52 Ł. Łydżba, a.w., deel II, p. 5-6.

53 41 Esk. Książka lotów…, a.w., p. 16-17.

54 M. Rogusz, e-mail aan de auteur, 8.02.2011.

55 41 Esk. Książka lotów…, p. 16-17.

56 W. Chrzanowski, a.w., p. 15-19.

57 Alojzy Gusowski, Kaart Przebieg służby wojskowej, Septfonds 16.02.1940, manuscript in bezit van de auteur.

58 Storożyniec (Storojinet) – stad in Noord-Roemenië, circa 50 km ten oosten van Kuty.

59 T. Dubicki, Wojsko Polskie w Rumunii w latach 1939-1941, Warschau 1994, p. 63.

60 W. Chrzanowski, a.w., p. 17.

61 A. Wancerz-Gluza, Rumuński Azyl, Warschau 2005, p. 185.

62 T. Dubicki, a.w., p. 72.

63 Tulcza (Tulcea) – stad in Oost-Roemenië aan de rand van de Donaudelta, 80 km ten zuidoosten van Galați.

64 A. Wancerz-Gluza, a.w., p. 185-186.

65 Kaart Przebieg służby ….

66 Calafat – stad in het zuidwesten van Roemenië aan de Donau, op de grens met het toenmalige Joegoslavië.

67 T. Dubicki, a.w., Warschau 1994, p. 112.

68 A. Wancerz-Gluza, a.w., p. 24.

69 Ibidem, p. 79.

70 Ibidem, p. 79-80.

71 Kaart Przebieg służby …, a.w.

72 A. Gusowski, Wiersz- …, a.w.

73 T. Dubicki, a.w., p. 196-215.

74 Balcik (Bałczik) – stad en haven aan de Zwarte Zee (ca. 30 km ten oosten van Varna), tegenwoordig gelegen in Bulgarije in de oblast Dobritsj.

75 A. Gusowski, Wiersz- …, a.w.

76 A. Wancerz-Gluza, a.w., p. 86.

77 Kaart Przebieg służby …, a.w.

78 A. Wancerz-Gluza, a.w., p. 101-102.

79 T. Dubicki, a.w., p. 212-227.

80 Ibidem, p. 230.

81 Zie meer: H. Kwiatkowski, Bomby poszły, Warschau 1982.

82 W. Król, Walczyłem pod niebem Francji, Warschau 1978, p. 48-49.

83 Kaart Przebieg służby….

84 W. Biegański, Wojsko Polskie we Francji 1939-1940, Warschau 1967, p. 230.

85 A. Zamoyski, Orły nad Europą, vert. Tomasz Kubikowski, 2e uitg., Kraków 2010, p. 95.

86 Identiteitsbewijs van Alojzy Gusowski, kopie in bezit van de auteur.

87 W. Biegański, Wojsko Polskie…, a.w., p. 233.

88 W. Król, a.w., p. 40.

89 A. Zamoyski, a.w., p. 99.

90 H. Kwiatkowski, Bomby poszły, Warschau 1982, p. 29.

91 St. Etienne is een stad gelegen ca. 40 km ten westen van Lyon.

92 A. Gusowski, Carnet Individuel, kopie in bezit van de auteur.

93 Ibidem.

94 K. Sikora, brief aan de auteur, Kępno 17.04.2010.

95 W. Biegański, a.w., p. 295.

96 Ibidem, p. 354.

97 Gloucester – plaats gelegen ca. 70 km ten westen van Londen.

98 West Freugh – plaats op het schiereiland Galloway in Schotland, aan de Ierse Zee.

99 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

100 Fairey Battle – de Fairey Battle was een driezitsbommenwerper van metalen constructie met intrekbaar landingsgestel. De aandrijving bestond uit één lijnmotor met zuigers. Het toestel was bewapend met slechts één vast machinegeweer, bediend door de piloot. Tussen 1936 en 1940 werden in alle versies samen 2185 Fairey Battle-toestellen geproduceerd. In de Poolse luchtmacht werden de Fairey Battle-vliegtuigen ingevoerd bij de Poolse bommenwerperssquadrons 300, 301, 304 en 305. De eerste gevechtsvluchten met deze toestellen werden uitgevoerd door de bemanningen van de squadrons 300 en 301. Gevechtsvluchten met Fairey Battle-toestellen werden door de bemanningen van de Poolse squadrons 300 en 301 uitgevoerd tot eind oktober 1940, en door de bemanningen van de squadrons 304 en 305 tot november 1940 – zie meer: www.pl.wikipedia.org/wiki.

101 A. Zamoyski, a.w., p. 235-237.

102 Bramcot – plaats nabij Nuneaton in het graafschap Warwickshire, in Midden-Engeland in de regio Midlands.

103 Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego, persoonskaart 6/463 van Alojzy Gusowski.

104 A. Zamoyski, Orły nad …, a.w., p. 237.

105 Ibidem, p. 289.

106 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

107 A. Zamoyski, a.w., p. 132-133.

108 S. Bungay, Bitwa o Anglię, Kraków 2010, p. 157.

109 Dyon Bombowy Nr 305, Księga pamiątkowa, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.B.V/37/a, manuscript, ongenummerd.

110 J. Zieliński, 305 Dywizjon Bombowy Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Warschau 2004, p. 5-6.

111 Vickers Wellington – was een tweemotorige bommenwerper die vanaf 1937 in meerdere versies werd geproduceerd, voornamelijk verschillend in motorisering en bewapening. Het toestel had een metalen constructie bekleed met doek en beschikte over een intrekbaar landingsgestel. De bemanning bestond aanvankelijk uit zes, later uit vijf personen. De Wellington had een spanwijdte van 26,26 m, een lengte van 19,68 m en een hoogte van 5,33 m. De eerste in dienst genomen versie was de Wellington Mk.IC, waarmee aanvankelijk ook de Poolse squadrons vlogen. Zie meer: www.wikipedia.org.pl/Vickers-Wellington

112 Dyon Bombowy Nr 305, Księga …

113 Syerston, plaats in het graafschap Nottinghamshire – zie meer: www.pl.wikipedia.org/wiki.

114 J. Zieliński, a.w., p. 5-6.

115 Ibidem, p. 9-10.

116 K. Mroczkowski, A. Olejko, Nocnych lotów świadectwa, Kraków 2011, p. 216.

117 De Vickers Wellington Mk II was het volgende type waarop het 305 Squadron vloog. Het toestel was uitgerust met Rolls-Royce “Merlin X”-lijnmotoren. De bewapening bestond uit Browning-machinegeweren van kaliber 7,92 mm, telkens twee in de voorste en achterste geschutskoepel en in trapeziumvormige vensters aan weerszijden van de achterzijde van de romp. Het toestel kon maximaal 2041 kg bommen meenemen in het bommenruim of één bom van 1814,36 kg. Zie meer: www.wikipedia.org.pl/Vickers-Wellington.

118 J. Zieliński, a.w., p. 15.

119 Dyon Bombowy Nr 305, Księga …

120 Lindholme – plaats in het graafschap South Yorkshire – zie meer: www.pl.wikipedia.org/wiki.

121 Dyon Bombowy Nr 305, Dziennik Bojowy, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.A.V/37/8A, manuscript, ongenummerd.

122 Dyon Bombowy nr 305 Operation Record Book, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.A.V/37/8A, typoscript, p. 82.

123 J. Zieliński, a.w., p. 15.

124 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

125 J. Zieliński, a.w., p. 18.

126 Dyon Bombowy nr 305 Operation Record Book, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.A.V/37/8A, typoscript.

127 J. Zieliński, a.w., p. 68.

128 Wafki – zo werden vrouwen genoemd van de Engelse organisatie Women’s Auxiliary Air Force – WAAF, oftewel de Hulpdienst van de Vrouwenluchtmacht.

129 A. Zamoyski, a.w., p. 237-243.

130 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

131 Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego, persoonskaart van Alojzy Gusowski 6/463.

132 Deze achternaam werd in verschillende bronnen gespeld als Molata of Mołata. Engelse documenten gebruiken de spelling Molata, terwijl in het Poolse certificaat betreffende het recht om het kruis VIRTUTI MILITARI te dragen de naam Ludwik Mołata werd genoteerd. Zie: K. Mroczkowski, A. Olejko, Nocnych lotów Świadectwa, Kraków 2011, p. 273. Dit is waarschijnlijk ook de correcte spelling van de naam en deze vorm zal verder in het boek worden gebruikt.

133 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., typoscript, p. 108-113.

134 J. Zieliński, a.w., p. 17.

135 Dyon Bombowy nr 305 Operation…, a.w., p. 115.

136 Loty bojowe – kpt. naw. Mieczysław Gorzeński, www.polishairforce.pl

137 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 116.

138 www.polishairforce.pl/dyw.305 straty.html

139 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 117-118.

140 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 119.

141 J. Zieliński, a.w., p. 19.

142 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 124.

143 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 124.

144 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

145 J. Zieliński, a.w., p. 18.

146 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 125.

147 Swanton Morley – dorp in het graafschap Norfolk, ca. 150 km ten noorden van Londen. Tot december 1941 was op het vliegveld Swanton Morley het 105e Bommenwerperssquadron gestationeerd, vliegend met Blenheim-toestellen – zie meer: www.pl.wikipedia.org/wiki.

148 P. Bishop, Chłopcy z bombowców, Poznań 2010, p. 121-122.

149 1942 Dziennik Dyonu, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.A.V/37/8B, manuscript, ongenummerd.

150 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 128-137.

151 A. Zamoyski, Orły nad …, a.w., p. 243.

152 J. Zieliński, a.w., p. 19-20.

153 A. Zamoyski, a.w., p. 254-255.

154 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 132-134.

155 A. Zamoyski, a.w., p. 257.

156 www.polishairforce.pl

157 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 149-158.

158 www.polishairforce.pl/dyw.305 straty.html

159 Dywizjon Bombowy 305, Dziennik Bojowy, manuscript, ongenummerd.

160 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 165-166.

161 Ibidem, p. 164-167.

162 Dywizjon Bombowy 305, Dziennik Bojowy.

163 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 164.

164 www.polishairforce.pl/dyw.305 straty.html

165 P. Bishop, Chłopcy z bombowców, Poznań 2010, p. 136.

166 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 169-177.

167 Meer informatie over luitenant-kolonel Stanisław Skarżyński in het hoofdstuk Członkowie załogi Nany.

168 www.polishairforce.pl/skarżyński.html

169 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 184.

170 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik Bojowy.

171 De Poolse bommenwerperssquadrons in Groot-Brittannië vieren hun gevechtsfeest. “Polska Walcząca – Żołnierz Polski na Obczyźnie”, 1942, nr. 19, p. 5.

Dit is een lang stuk; ik zet het in delen. Hier is 172–321. Daarna kan ik de Bronnen en literatuur apart doen.

172 J. Zieliński, 305 Dywizjon…, a.w., p. 11.

173 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 179.

174 De gebruikte afkorting “lb” staat voor de Engelse gewichtseenheid pond; 1 lb is ca. 0,45 kg. Dit betekent dat het vliegtuig boven het doel een bom van ca. 1800 kg meenam. Uit de verderop geciteerde beschrijving van de voorbereidingen voor de vlucht blijkt bovendien dat alleen dit vliegtuig één grote bom van juist dit gewicht meenam. “ft”, oftewel foot/voet, is een Engelse lengtemaat van 0,3048 m, wat betekent dat het vliegtuig zich op het moment van het afwerpen van de bommen op een hoogte van 4572 m bevond.

175 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik Bojowy, manuscript, ongenummerd.

176 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

177 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 185.

178 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik Bojowy.

179 K. Mroczkowski, A. Olejko, Nocnych lotów świadectwa, Kraków 2011, p. 291-292.

180 Ibidem.

181 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 180.

182 www.mysliwcy.pl/forum/watki.php.

183 H. Kwiatkowski, Bomby poszły, Warszawa 1982, p. 113.

184 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 180.

185 Ibidem, p. 186.

186 R. Woolderink, Raalte…, a.w., p. 51.

187 Dyon Bombowy …, a.w., p. 187-188.

188 www.polishairforce.pl/dyw.305 straty.html

189 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 188.

190 Księga lotów, 3 kopiebladen in bezit van de auteur.

191 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 189.

192 Księga lotów, 3 kopiebladen in bezit van de auteur.

193 Samoloty Dywizjonu 305, “miniREPLIKA” nr. 50 (5/2006), Kępno 2006, p. 3.

194 Straty personelu 305 Dywizjonu Bombowego w lotach bojowych i treningowych, in: http://pspbis.fim.interia.pl

195 A. R. Janczak, brief aan de echtgenote van de auteur, Warschau 18.01.1998, p. 3.

196 J. Szwarc, e-mail aan de auteur, 14.04.2012.

197 Cz. Kubik, Ostatni lot „Nany”, Kulisy, nr. 7 (1043), 13.02.1977, p. 7.

198 A. Zamoyski, a.w., p. 244-245.

199 K. Mroczkowski, A. Olejko, Nocnych…, a.w., p. 71.

200 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 190-191.

201 K. Mroczkowski, A. Olejko, a.w., p. 126.

202 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 190-191.

203 W. Zmyślony, brief…, a.w.

204 A. Zamoyski, a.w., p. 260.

205 P. Gawlikowski, Dywan nad Hamburgiem, Batalie największej z wojen nr. 29, Rzeczypospolita, 26 september 2009, p. 8.

206 K. Mroczkowski, a.w., p. 292.

207 De onderstaande tekst is het relaas van luitenant Mieczysław Jonikas, destijds piloot van het 305e Bommenwerperssquadron “Ziemi Wielkopolskiej”, over de bombardementsvlucht op Keulen in de nacht van 30 op 31 mei 1942. De tekst werd circa 25 jaar na de oorlog opgeschreven en geplaatst op www.polishairforce.pl.

208 P. Bishop, a.w., p. 140.

209 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 198.

210 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik Bojowy.

211 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 198-199.

212 Ibidem, p. 201.

213 H. Kwiatkowski, a.w., p. 175.

214 Zie meer in: www.naval-history.net

215 Księga lotów, 3 kopiebladen in bezit van de auteur.

216 Robert Beill was commandant van het 305e Squadron tot 21 juni 1942. In deze functie werd hij opgevolgd door S/Ldr Kazimierz Śniegula.

217 K. Mroczkowski, A. Olejko, Nocnych…, a.w., p. 291-292.

218 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 205.

219 Księga lotów, 3 kopiebladen in bezit van de auteur.

220 H. Kwiatkowski, a.w., p. 86.

221 Cz. Kubik, a.w., p. 7.

222 A. R. Janczak, brief aan de echtgenote van de auteur, Warschau 18.01.1998, p. 3.

223 G.J. Zwanenburg, Koninklijke Luchtmacht, Commando Logistiek en Opleidingen, 10 juni 1976, kopie uit de collectie van Jerzy Szwarc.

224 W. Zmyślony, brief….

225 De Nederlandse tekst werd vertaald door Elżbieta Wassing, die permanent in Nederland woont; hiervoor betuig ik haar hier nogmaals mijn hartelijke dank.

226 R. Woolderink, a.w., p. 50-51, in de vertaling van Elżbieta Wassing.

227 R. Woolderink, brief aan Eugenia Jankiewicz-Steniczkowa, Doetinchem 12.05.1985, in de vertaling van Zofia Sass.

228 R. Woolderink, Raalte…, a.w., p. 86-87. Vermeldenswaard is dat de Duitsers tegen het einde van de oorlog in Schoonheeten een V-1-lanceerinstallatie bouwden. De eerste lancering vond daar plaats op 16 december 1944 en de laatste op 15 maart 1945. Tot op de dag van vandaag zijn daar betonnen resten van de lanceerstelling te vinden.

229 Ibidem, p. 51.

230 Ibidem, p. 57.

231 S. Bungay, Bitwa o Anglię, Kraków 2010, p. 542.

232 R. Woolderink, a.w., p. 52-53.

233 Rehabilitatieprotocol, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives ARIB/P.10/47, manuscript.

234 R. Woolderink, a.w., p. 52-53.

235 R. Woolderink, e-mail aan de auteur, 15.06.2012.

236 R. Woolderink, a.w., p. 52-55.

237 A. R. Janczak, Cel na dzisiejszą noc, Warschau 1985, p. 4-6.

238 Dyon Bombowy Nr 305, Księga ….

239 M. Skarżyński, e-mail aan de auteur, 15.07.2012.

240 P. Gawlikowski, Dywan nad Hamburgiem…, a.w., p. 8.

241 S. Bungay, Bitwa o …, a.w., p. 686.

242 R. Woolderink, e-mail aan de auteur, Raalte 12.05.2012.

243 Walhalla – in de Germaanse mythologie het paradijs van de in de strijd gevallen krijgers.

244 H. A. Visser, Toen Gisteren nog H.A. Visser Vandaag was 55 jaar predikantschap, tekst in de vertaling van Elżbieta Wassing en Małgorzata Drobnik.

245 Mededeelingen van den Kerkeraad der Nen. Herv. Gemeente Raalte, Wat er Geseurde, nr. 13, Raalte 4 juli 1942, tekst in de vertaling van Elżbieta Wassing.

246 Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998.

247 Dyon Bombowy nr 305 Operation Record Book.

248 M. J. Hasiński-Adam, Szkoła Podoficerów lotnictwa dla Małoletnich, Londen 1981, p. 18.

249 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 187-205.

250 R. Woolderink, a.w., p. 51.

251 A. R. Janczak, brief aan de echtgenote van de auteur, Warschau 18.01.1998.

252 Ardelli K., Kartoteka, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript.

253 M. J. Hasiński-Adam, a.w., p. 18.

254 Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript, ongenummerd.

255 J. Szwarc, e-mail aan de auteur, 16.04.2012.

256 S. Szwarc, brief aan Mieczysław Gusowski, Katowice 21.06.1997.

257 R XIII F – Lublin R-XIII – les- en trainingstoestel, in gebruik genomen in 1933. De versie R-XIII F werd gebouwd in 1935.

258 Czapla – RWD-14, dat vanwege productie in de Lubelse Vliegtuigfabriek de aanduiding LWS “Czapla” kreeg – observatie- en verbindingsvliegtuig, in dienst genomen in 1939.

259 Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny.

260 RWD-8 was een tweezits lesvliegtuig, waarvan de eerste exemplaren bestemd voor aeroclubs in 1933 werden geproduceerd. In 1934 werd het RWD-8-toestel, na aangebrachte wijzigingen, gekozen als basis-lesvliegtuig voor het leger en voor luchtvaartkundige militaire voorbereiding. Tot 1939 werden voor de Poolse luchtvaart en aeroclubs in totaal 600 exemplaren geproduceerd.

261 J. Pawlak, a.w., p. 243.

262 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 6.05.2012.

263 Ibidem.

264 Ministry of Defense Army Records Centre, brief aan Eugenia Steniczka, Middlesex 30 augustus 1978.

265 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, 6.05.2012.

266 Ministry of Defense Army Records Centre, brief aan Eugenia Steniczka, Middlesex 30 augustus 1978.

267 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 187-205.

268 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 6.05.2012.

269 R. Woolderink, a.w., p. 50-51, in de vertaling van Elżbieta Wassing.

270 Ministry of Defense Army Records Centre, brief aan Eugenia Steniczka, Middlesex 30 augustus 1978.

271 M. Kubik, e-mail aan de auteur, 21.07.2012.

272 Persoonsdossier, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, manuscript.

273 Kartoteka, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript.

274 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, a.w., p. 187-205.

275 A. R. Janczak, brief aan de echtgenote van de auteur, Warschau 18.01.1998.

276 R. Woolderink, a.w., p. 51.

277 Cz. Kubik, a.w., p. 7.

278 Rehabilitatieprotocol, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Archives ARIB/P.10/47, manuscript.

279 Nowa encyklopedia powszechna PWN, deel VIII, Warschau 2004, p. 880.

280 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945-1992, Engeland 24.07.2012, typoscript, ongenummerd.

281 Meer op de website van het Museum van Krijgsgevangenenkampen in Żagań: www.muzeum.eline2.serwery.pl

282 R. Woolderink, a.w., p. 51.

283 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945-1992.

284 Persoonsdossier, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, manuscript.

285 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945-1992.

286 Poolse oorlogsvlieger kwam na 34 jaar terug in Raalte, in: Dagblad voor Salland, 19.10.1976, in de vertaling van Elżbieta Wassing.

287 R. Woolderink, a.w., p. 52-55.

288 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945-1992.

289 A. R. Janczak, brief aan …, a.w., p. 3.

290 Kaart nr. 22/173, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, manuscript.

291 Dyon Bombowy nr 305 Operation …, p. 187-205.

292 R. Woolderink, a.w., p. 51.

293 M. Skarżyński, e-mail aan de auteur, 16.07.2012.

294 Levensbeschrijving geschreven op basis van J. R. Konieczny, T. Malinowski, Mała encyklopedia lotników polskich, Warschau 1983, p. 155-164, informatie van Maciej Skarżyński – zoon van kolonel Skarżyński, en de websites: www.wikipedia.org, www.polishairforce.pl en www.info.kalisz.pl

295 Programma van de plechtigheid, typoscript in bezit van de auteur.

296 R. Woolderink, a.w., p. 52-55.

297 Stefan Madejczyk kreeg na 44 jaar vliegerschap terug, in: Het Sallands Weekblad, nr. 48, 27 november 1986.

298 H. Kwiatkowski, a.w., p. 89-90.

299 R. Woolderink, e-mail aan de auteur, 14.06.2012.

300 Materiaal geschreven op basis van de website www.raalte.nl, in de vertaling van Elżbieta Kowalkowska, informatie toegezonden door Elżbieta Wassing en observaties van de auteur in Raalte.

301 A. Wassing, mondelinge verklaring, Raalte 30.05.2010.

302 R. Woolderink, a.w., p. 178.

303 A. Wassing, mondelinge verklaring, Raalte 30.05.2010.

304 Informatiebord op de begraafplaats in Holten.

305 R. Woolderink, a.w., p. 178.

306 Ibidem, p. 56-83.

307 Van de bemanning kwam nog één piloot om het leven; hij werd begraven in de plaats Dalfsen. De overige bemanningsleden wisten zich te redden.

308 Zie meer: K. Kowalkowski, Ród Kowalkowskich z Malenina w Parafii Miłobądz, in: Nasze korzenie, Gdańsk 2010, p. 97-98.

309 Overzicht volgens Dyon Bombowy nr 305 Operation Record Book, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.A.V/37/8A, typoscript.

310 A. Gusowski, Wiersz-wspomnienie, manuscript bewaard in de collectie van de auteur.

311 Krajowa (Craiova) – stad in Zuid-Roemenië, administratief centrum van het district Dolj.

312 Piotr Szubarczyk schreef in de voetnoot bij dit gedicht, opgenomen in het jaarboek van de regio Kociewie RYDWAN, het volgende over het gedicht: onmiskenbaar literair talent. Regelmatige octaaf, regelmatige tienlettergrepige versregel met cesuur na de vijfde lettergreep, regelmatig rijm en motieven van ballingschap en reizen die bekend zijn uit de Poolse romantische poëzie, daarnaast de heilige Zaak, bekend uit de negentiende-eeuwse Poolse literatuur en terugkerend tijdens de bezetting in poëtische en tyrteïsche teksten. Dit alles getuigt van de hoge persoonlijke en geestelijke cultuur van de auteur en zijn onmiskenbare belezenheid. RYDWAN nr. 6/2011, Starogard Gdański 2011, p. 64.

313 Januariusz J. Krosnowski, Lotnikom w hołdzie, Antologia poezji i prozy lotniczej, Londen 1998, p. 99.

314 Cz. Kubik, Ostatni lot „Nany”, [in:] Kulisy, nr. 7 (1043), 13.02.1977.

315 Mieczysław Gusowski is de vader van Elżbieta, de echtgenote van de auteur van dit boek. Hij werd geboren op 21 april 1926 in Starogard en overleed op 8 november 1977 in Gdańsk, enkele maanden na het schrijven van deze brief. Kladversie van de brief in bezit van de auteur.

316 A. Janczak, Cel na dzisiejszą noc, Warschau 1985.

317 K. Kowalkowski, Związali życie ze Starogardem, Dziennik Kociewski, Dziennik Bałtycki, Gdańsk 5.03.1999.

318 E. K. Kowalkowscy, Rodzina Gusowskich/Guzowskich, Gdańsk 1999.

319 K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski (1916-1942), Gazeta Kociewska nr. 19/841, 10.05.2006, nr. 20/842, 17.05.2006.

320 www.polishairforce.pl

321 Rydwan, Roczniki Muzealne, nr. 6/2011, Starogard Gdański 2011, p. 57-77.

Bronnen en literatuur

Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum

41 Esk. Książka lotów w czasie wojny, Ref. No LOT.A.II.26/1.
1942 Dziennik Dyonu, Ref. No LOT.A.V/37/8B, manuscript, ongenummerd.
Ardelli Kazimierz, Kartoteka, Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript.
Chrzanowski Władysław, Sprawozdanie z działalności eskadry w czasie wojny, Lyon-Bron 27-28 september 1939, Ref. No LOT.A.II.26/1.
Dyon Bombowy Nr 305, Księga pamiątkowa, Archiwum Polish Institute and Sikorski Museum, Ref. No LOT.B.V/37/a, manuscript, ongenummerd.
Dyon Bombowy Nr 305, Operations Record Book, Ref. No LOT.A.V/37/8A, manuscript, ongenummerd.
Gusowski Alojzy Paweł, persoonskaart 6/463.
Jankiewicz Henryk, Zeszyt ewidencyjny, Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript, ongenummerd.

Handschriftelijke bronnen

Centraal Militair Archief in Warschau, brief aan Elżbieta Kowalkowska nr. 665/K van 24.07.2008, in bezit van de auteur.
Identiteitsbewijs, kopie in bezit van de auteur.
Gusowski Alojzy, Wiersz-wspomnienie, manuscript in bezit van de auteur.
Gusowski Alojzy, Carnet Individuel, kopie in bezit van de auteur.
Gusowski Mieczysław, brief aan Czesław Kubik, kopie in bezit van de auteur, Gdańsk 1977.
Janczak Andrzej R., brief aan de echtgenote van de auteur, Warschau 18.01.1998, in bezit van de auteur.
Alojzy Gusowski, Karta Przebiegu służby wojskowej, Septfonds 16.02.1940, kopie van manuscript in bezit van de auteur.
Kubicki Andrzej, brief aan de echtgenote van de auteur, 22.05.2002, in bezit van de auteur.
Kubik Monika, e-mail aan de auteur, Warschau 21.07.2012.
Księga lotów, kopieën van 3 pagina’s met registraties van trainingsvluchten van Alojzy Gusowski, in bezit van de auteur.
Skarżyński Maciej, e-mails aan de auteur, Engeland juli 2012.
Ministry of Defence, brief aan de echtgenote van de auteur, Londen 10.08.1998, in bezit van de auteur.
Polish Air Force Association in Great Britain, brief aan de auteur 5.03.1998, in bezit van de auteur.
Rogusz Marek, e-mail aan de auteur, 8.02.2011.
Sikora Krzysztof, brief aan de auteur, Kępno 17.04.2010, in bezit van de auteur.
Szwarc Jerzy, e-mails aan de auteur, Tychy 2012.
Szwoch Ryszard, brief aan de auteur, Starogard Gd. 21.02.2011.
Woolderink Richard, brief aan Eugenia Jankiewicz-Steniczkowa, Doetinchem 12.05.1985, in vertaling van Zofia Sass.
Woolderink Richard, e-mails aan de auteur, Raalte 24.04-2.07.2012.
Zmyślony Wojciech, brief aan de auteur, in bezit van de auteur.
Zwanenburg G.J., Koninklijke Luchtmacht, Commando Logistiek en Opleidingen, 10 juni 1976, kopie uit de collectie van Jerzy Szwarc.

Gedrukte bronnen en literatuur

Antologia poezji i prozy lotniczej, Londen 1988, 2e editie.
Arciszewski Stanisław, Tradycje lotnicze Kociewia, Tczew 2011.
Bar Kazimierz, Zespoły akt szkół lotniczych, obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej, broni pancernych, saperów i łączności z lat 1908-1939, in: www.caw.wp.mil.pl/biuletyn
Biegański Witold, Wojsko Polskie we Francji 1939-1940, Warschau 1967.
Bishop Patrick, Chłopcy z bombowców, Poznań 2010.
Bungay Stephen, Bitwa o Anglię, vert. Jan Wąsiński, Kraków 2010.
Dubicki Tadeusz, Wojsko Polskie w Rumunii w latach 1939-1941, Warschau 1994.
Golicki Józef, Album tczewski lata 1900-1945, szkolnictwo i gospodarka Tczewa, Tczew 2000.
Hasiński-Adam Mieczysław J., Szkoła Podoficerów lotnictwa dla Małoletnich, Londen 1981.
Hołd Ci składam moja Szkoło. Siedemdziesiąt lat Zespołu Szkół Zawodowych Nr 1 w Tczewie, red. R. Kirszling, Tczew 1996.
Janczak Andrzej R., Cel na dzisiejszą noc, Warschau 1985.
Jara Zbigniew, Przyczynek do historii 1939-1945, Wrocław 2008.
Kochanowski Marek, Historia Aeroklubu Gdańskiego. Kronika 1929-1999, Gdańsk 1999.
Konieczny Jerzy R., Malinowski Tadeusz, Mała encyklopedia lotników polskich, Warschau 1983.
Kowalkowscy Elżbieta i Krzysztof, Rodzina Gusowskich, Gdańsk 1999.
Kowalkowski Krzysztof, Ród Kowalkowskich z Malenina w Parafii Miłobądz, in: Nasze korzenie, Gdańsk 2010.
Król Wacław, Walczyłem pod niebem Francji, Warschau 1978.
Księga adresowa przemysłu, handlu i rzemiosła zachodniej Polski, (Wielkopolska, Pomorze, Śląsk i W.M. Gdańsk), Poznań 1925.
Kujawa Hubert Kazimierz, Księga lotników Polskich poległych, zmarłych i zaginionych w latach 1939-1946, deel I, in: www.marszalek.com.pl.
Milewski Józef, Kościół Świętego Wojciecha w Starogardzie Gdańskim (przyczynki do historii), Starogard Gd. 1991.
Kwiatkowski Henryk, Bomby poszły, Warschau 1982.
Meissner Janusz, Wspomnienia pilota, Kraków 1985.
Mroczkowski Krzysztof, Olejko Andrzej, Nocnych lotów Świadectwa, Kraków 2011.
Nowa encyklopedia powszechna PWN, deel 8, Warschau 2004.
Pawlak Jerzy, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Warschau 1982.
Rogusz Marek, Sawicki Marian R., Zielonka, zapomniane lotnisko września 1939, Sandomierz 2009.
Rydwan, Roczniki Muzealne, nr. 6/2011, Starogard Gdański 2011.
Samoloty Dywizjonu 305, in: “miniREPLIKA” nr. 50 (5/2006), Kępno 2006.
Sławiński Kazimierz, Rozpoznać wroga z północy, Warschau 1979.
Sławiński Kazimierz, Lotnisko Mokotowskie w Warszawie, Warschau 1981.
Spiczak Tadeusz, Doświadczyłem wszystkiego, Gdynia 2006.
Wancerz-Gluza Alicja, Rumuński Azyl, Warschau 2009.
Woolderink Richard, Raalte in oorlogstijd, 1e editie, Doetinchem 1986.
Zamoyski Adam, Orły nad Europą, vert. Tomasz Kubikowski, 2e uitg., Kraków 2010.
Zieliński Józef, 305 Dywizjon Bombowy Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Warschau 2004.

Pers

Gawlikowski Piotr, Dywan nad Hamburgiem, Batalie największej z wojen nr. 29, in: Rzeczypospolita, 26 september 2009.
Kubik Czesław, Ostatni lot „Nany”, in: Kulisy, nr. 7 (1043), 13.02.1977.
Wat er Geseurde, in: Mededeelingen van den Kerkeraad der Nen. Herv. Gemeente Raalte, nr. 13, Raalte 4 juli 1942.
Łydżba Łukasz, 41. Eskadra Rozpoznawcza w 1939 roku, deel I, in: Militaria XX wieku, 03(36) 2010.
Łydżba Łukasz, 41. Eskadra Rozpoznawcza w 1939 roku, deel II, in: Militaria XX wieku, 04(37) 2010.
Musiałkowski Lechosław, Samoloty Dywizjonu 305, in: Mini REPLIKA nr. 50, Kępno 22.10.2006.
Musiałkowski Lechosław, Ostatni lot „Nany”, in: Lotnictwo z szachownicą nr. 44 (2/2012), Wrocław mei 2012.
Poolse oorlogsvlieger kwam na 34 jaar terug in Raalte, in: Dagblad voor Salland, Raalte 19.10.1976.
Stefan Madejczyk kreeg na 44 jaar vliegerschap terug, in: Het Sallands Weekblad nr. 48, Raalte 27.11.1986.

Verklaringen

Gusowski Edward, mondelinge verklaring, Starogard Gd. 15.02.2010.
Staniszewska Barbara, mondelinge verklaring, Barnimie 26.05.2010.
Wassing Appie, mondelinge verklaring, Raalte (Nederland), 30.05.2010.

Websites

Part 2 – Noten

1 De spelling van vliegtuigbenamingen volgens de regels in Nowy słownik ortograficzny PWN, red. E. Polański, Warszawa 1996 en latere edities, internetversie: Sjp.pwn.pl, punten 18.31, 20.10.1.; dus: merk of type met hoofdletter, bijvoorbeeld Wellington, maar een concreet afzonderlijk exemplaar met kleine letter, bijvoorbeeld wellington. Om duidelijk te maken dat het om de naam van een object gaat, gebruiken we aanhalingstekens (red.).

2 Zie meer: K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski pilot 305 Dywizjonu Bombowego, Gdańsk 2012.

3 M. Kubik, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, 21 VII 2012.

4 Czesław Witoszyński (1875–1948), werktuigbouwkundig ingenieur, machineconstructeur, hoogleraar aerodynamica, vanaf 1915 verbonden aan de Technische Universiteit van Warschau; website: Pl.wikipedia.org/wiki/Czesław_Witoszyński.

5 S. Madejczyk, Wspomnienia, Engeland 1982, manuscript, ongenummerd, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

6 M. Kubik, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, 21 VII 2012.

7 S. Madejczyk, Pozwolenie nr 44830, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

8 Officierspatent nr. 4/1938 van 22 september 1938, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

9 S. Madejczyk, Wspomnienia…

10 OTU – Operational Training Unit, Pools: Ośrodek Szkolenia Bojowego.

11 Bristol Blenheim – Britse lichte tweemotorige bommenwerper.

12 MBE – Lid in de Orde van het Britse Rijk, vijfde klasse van de orde, aangeduid met de afkorting MBE.

13 S. Madejczyk, Wspomnienia…

14 Archiwum Instytutu Polskiego im. gen. Sikorskiego w Londynie [hierna: AIP Londen], Stefan Madejczyk, persoonsdossier, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

15 S. Madejczyk, Wspomnienia…

16 Zie meer: J. Zieliński, 305 Dywizjon Bombowy Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Warszawa 2004.

17 Hier en verder: weglatingen uit citaten en toevoegingen tussen vierkante haken – Krzysztof Kowalkowski.

18 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy 23.11.1941–15.04.1943, sign. LOT.A.V/37/8B., manuscript, ongenummerd.

19 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305, Operations Record Book, sign. LOT.A.V/37/11, typoscript, ongenummerd.

20 Vickers Wellington Mk II was het volgende type waarop het 305e Squadron vloog. Het toestel was uitgerust met Rolls-Royce “Merlin X”-lijnmotoren. De bewapening bestond uit Browning-machinegeweren van kaliber 7,92 mm, telkens twee in de voorste en achterste geschutskoepel en in de trapeziumvormige vensters achter in de romp aan beide zijden. Het toestel kon maximaal 2041 kg bommen meenemen in het bommenruim of één bom van 1814,36 kg; zie meer op de website: Wikipedia.org.pl/Vickers-Wellington.

21 Zie meer op de website: Polishairforce.pl/skarzyński.html.

22 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy…

23 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305…

24 J. Zieliński, 305 Dywizjon Bombowy…, p. 25.

25 Meer over de bemanningsleden, zie: K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski…, p. 71–82.

26 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy…

27 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305…

28 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy…

29 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305…

30 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy…

31 A. Gusowski, Księga lotów, kopieën van manuscripten van drie bladen uit mei en juni 1942, in de collectie van Krzysztof Kowalkowski.

32 S. Madejczyk, Wspomnienia…

33 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305…

34 J. Szwarc, mondelinge verklaring afgelegd tegenover Krzysztof Kowalkowski, 6 IV 2020.

35 S. Madejczyk, Wspomnienia…

36 M. Skarżyński, e-mails aan Krzysztof Kowalkowski, Engeland, 2 II 2013 en 31 VIII 2013.

37 C. Kubik, Ostatni lot „Nany”, “Kulisy”, Warszawa, 13 II 1977, nr. 7 (1043), p. 7.

38 R. Woolderink, Raalte in oorlogstijd ’40–’45, Doetinchem 1986, 1e editie, p. 51, fragment in vertaling van Elżbieta Wassing.

39 H. A. Visser, “Toen gistern nog H. A. Visser Vandaag was 55 jaar predikantschap”, tekst in vertaling van Elżbieta Wassing en Małgorzata Drobnik.

40 R. Woolderink, Raalte in oorlogstijd ’40–’45…, p. 52–53.

41 AIP Londen, Stefan Madejczyk, persoonsdossier, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

42 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992, Engeland 2012, typoscript, ongenummerd.

43 S. Madejczyk, Wspomnienia…

44 Stefan Janus (1910–1978), majoor (S/L), jachtvlieger, onder meer commandant van het 315e Squadron en vervolgens van de I Fighter Wing. Zie meer op de website: Polishairforce.pl/janus.html.

45 M. Łazarz, medewerker van het Museum van Krijgsgevangenenkampen in Żagań, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, Żagań, 15 X 2013.

44 Stefan Janus (1910–1978), majoor (S/L), jachtvlieger, onder meer commandant van het 315e Squadron en vervolgens van de I Fighter Wing. Zie meer op de website: Polishairforce.pl/janus.html.

45 M. Łazarz, medewerker van het Museum van Krijgsgevangenenkampen in Żagań, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, Żagań, 15 X 2013.

46 Meer over de evacuatie van de krijgsgevangenenkampen in Żagań op de website: Muzeum.zagan.pl/stalag-luft-3.

47 Ibidem.

48 AIP Londen, Stefan Madejczyk, persoonsdossier, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

49 AIP Londen, Stefan Madejczyk, rehabilitatieprotocol, sign. ARIB/P.10/4.

50 AIP Londen, Stefan Madejczyk, persoonsdossier, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

51 Centro de Estudios Migrations, website: Cemla.com.

52 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992…

53 Corps van het Britse leger bestemd voor de voorbereiding van gedemobiliseerde soldaten van de Poolse Strijdkrachten op het burgerleven en hun vestiging op het grondgebied van Groot-Brittannië of daarbuiten.

54 S. Madejczyk, Wspomnienia…

55 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992…

56 S. Madejczyk, Wspomnienia…

57 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992…

58 R. Woolderink, Raalte in oorlogstijd ’40–’45…, p.

59 Stefan Madejczyk kreeg na 44 jaar vliegerscap terug, “Het Sallands Weekblad”, 27 XI 1986, nr. 48.

60 N. Madejczyk, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992…

61 Zoals ik eerder al schreef, was dit geen medaille, maar de Orde van het Britse Rijk, vijfde klasse (ridderkruis). De bekendmaking hiervan verscheen in het bevel van de Inspecteur van de Strijdkrachten 18/42 van 20 september 1942. Het ridderkruis van zijn vader bevindt zich in de collectie van Nicholas Madejczyk.

62 S. Madejczyk, Karta tożsamości kombatanta, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

Bibliografie

Archief van het Poolse Instituut en Sikorski Museum in Londen

305 Dywizjon Bombowy, Dziennik bojowy 23.11.1941–15.04.1943, sign. LOT.A.V/37/8B., manuscript, ongenummerd.

Dyon Bombowy nr 305, Operations Record Book, sign. LOT.A.V/37/11, typoscript, ongenummerd.

Stefan Madejczyk, persoonsdossier, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

Stefan Madejczyk, rehabilitatieprotocol, sign. ARIB/P.10/47.

Studies

Kowalkowski K., Alojzy Paweł Gusowski pilot 305 Dywizjonu Bombowego, Gdańsk 2012.

Woolderink R., Raalte in oorlogstijd ’40–’45, Doetinchem 1986, 1e editie.

Zieliński J., 305 Dywizjon Bombowy Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Warszawa 2004.

Pers

Kubik C., Ostatni lot „Nany”, “Kulisy”, Warszawa, 13 II 1977, nr. 7 (1043).

Stefan Madejczyk kreeg na 44 jaar vliegerscap terug, “Het Sallands Weekblad”, 27 XI 1986, nr. 48.

Documenten, verklaringen, manuscripten, typoscripten

Gusowski Alojzy, Księga lotów, kopieën van manuscripten van drie bladen uit mei en juni 1942, in de collectie van Krzysztof Kowalkowski.

Kubik Monika, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, 21 VII 2012.

Łazarz Marek, medewerker van het Museum van Krijgsgevangenenkampen in Żagań, e-mail aan Krzysztof Kowalkowski, Żagań, 15 X 2013.

Madejczyk Nicholas, Stefan Bolesław Madejczyk 1945–1992, Engeland 2012, typoscript, ongenummerd.

Madejczyk Stefan, Karta tożsamości kombatanta, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

Madejczyk Stefan, officierspatent nr. 4/1938 van 22 september 1938, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

Madejczyk Stefan, Pozwolenie nr 44830, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

Madejczyk Stefan, Wspomnienia, Engeland 1982, manuscript, ongenummerd, familiecollectie van Nicholas Madejczyk.

Skarżyński Maciej, e-mails aan Krzysztof Kowalkowski, Engeland, 2 II 2013 en 31 VIII 2013.

Szwarc Jerzy, mondelinge verklaring afgelegd tegenover Krzysztof Kowalkowski, 6 IV 2020.

Visser H. A., “Toen gistern nog H. A. Visser Vandaag was 55 jaar predikantschap”, tekst in vertaling van Elżbieta Wassing en Małgorzata Drobnik.

Websites

Cemla.com (Centro de Estudios Migrations).
Muzeum.zagan.pl/stalag-luft-3.
Pl.wikipedia.org/wiki/Czesław_Witoszyński.
Polishairforce.pl/janus.html.
Polishairforce.pl/skarzyński.html.
Wikipedia.org.pl/Vickers-Wellington.

Part 3 – Noten

1 Zie meer: K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski pilot 305 Dywizjonu Bombowego, Gdańsk 2012, p. 73-76.

2 Archiwum Instytutu Polskiego im. Gen. Sikorskiego w Londynie [hierna: AIP Londen], Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

3 Aleksander Jankiewicz was vanaf 1924 onder meer houder van een patent op deurkrukken verbonden met een pen; zie Wiadomości Urzędu Patentowego, Warszawa 30 juli 1924, afl. 3, p. 145. In 1928 presenteerde hij zijn producten op de Wystawa Ruchoma Prób i Wzorów Przemysłu Krajowego in Nowy Sącz; zie meer: www.tradycjegospodarcze.pl/tekst/162

4 J. Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 16.04.2012.

5 S. Szwarc, brief aan Mieczysław Gusowski, Katowice 21.06.1997.

6 Het regiment voert zijn oorsprong terug op de Legia Bajończyków, de eerste Poolse militaire formatie in Frankrijk, die deel uitmaakte van het Vreemdelingenlegioen in Bayonne in de Pyreneeën.

7 Centrum Wyszkolenia Lotniczego nr 1 in Dęblin, de “Szkoła Orląt”. Dęblin is tegenwoordig een stad aan de Wisła in het woiwodschap Lublin.

8 In maart 1939 bestond het 1e regiment uit twee jachtsquadrons, vier bommenwerperseskaders met één oefeneskader, drie begeleidende eskaders en een opleidingssquadron met een trainings- en opleidingseskader en een opleidingscompagnie. Tijdens de mobilisatie werd het regiment opgeheven en werden de eskaders verdeeld. Zie meer: https://pl.wikipedia.org/wiki/1_Pułk_Lotniczy, volgens de vermelding van 3.04.2020.

9 AIP Londen, Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

10 J. Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 10.05.2012.

11 Tegenwoordig een sołectwo-dorp in de gemeente Belsk Duży, district Grójec, woiwodschap Mazovië.

12 R XIII F – Lublin R-XIII – les- en trainingstoestel, in gebruik genomen in 1933. De versie R-XIII F werd gebouwd in 1935.

13 Waarschijnlijk gaat het om het huidige gemeentedorp Wodynie in het district Siedlce, woiwodschap Mazovië.

14 Tegenwoordig een dorp in Oekraïne, in de oblast Wolynië, district Loetsk.

15 Czapla – RWD-14, dat vanwege productie in de Lubelse Vliegtuigfabriek de aanduiding LWS “Czapla” kreeg – een observatie- en verbindingsvliegtuig dat in 1939 in dienst werd genomen.

16 Tegenwoordig Ivano-Frankivsk, een stad in West-Oekraïne en hoofdstad van de oblast.

17 AIP Londen, Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny, LOT.A.IV/32/a/19.

18 AIP Londen, Jankiewicz H., Zeszyt ewidencyjny, sign. LOT.A.IV/32/a/19.

19 T. Dubicki, Wojsko Polskie w Rumunii w latach 1939-1941, Warszawa 1994, p. 72-73.

20 T. Dubicki, Wojsko Polskie …, a.w., p. 111.

21 Nicolaus – mogelijk was dit een Frans schip, in 1940 door de Duitsers overgenomen, dat onder dezelfde naam door de Poolse onderzeeër ORP “Dzik” tot zinken zou zijn gebracht; zie Odwaga straceńców, https://books.google.pl

22 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 6.05.2012.

23 Kol. pil. Stanisław Nazarkiewicz, www.muzeumlotnictwa.pl

24 A. Wancerz-Gluza, Rumuński Azyl. Losy Polaków 1939-1945, Warszawa 2009, p. 86.

25 W. Biegański, Wojsko Polskie we Francji 1939-1940, Warszawa 1967, p. 160 en p. 233.

26 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 6.05.2012.

27 Dinard – stad in Bretagne, in het departement Ille-et-Vilaine.

28 Rene Coupigny, e-mail aan de auteur, Frankrijk 7.04.2020.

29 Réaux – stad in Nouvelle-Aquitaine, in het departement Charente-Maritime.

30 Bordeaux – hoofdstad van de regio Nouvelle-Aquitaine, een van de belangrijkste Franse zeehavens.

31 Rene Coupigny, e-mail aan de auteur, Frankrijk 8.04.2020.

32 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy Szwarc, e-mail aan de auteur, Tychy 6.05.2012.

33 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy…, a.w.

34 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy…, a.w.

35 Ministry of Defense Army Records Centre, brief aan Eugenia Steniczka, Middlesex 30 augustus 1978.

36 Bramcote – plaats bij Nuneaton in het graafschap Warwickshire, in Midden-Engeland in de regio Midlands.

37 J. Szwarc, Zapiski Stanisławy…, a.w.

38 Ministry of Defense Army Records Centre, brief …, a.w., Middlesex 30 augustus 1978.

39 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy. Dziennik Bojowy 23.11.1941—15.04.1943, sign. LOT.A.V/37/8B.

40 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 Operation Record Book, sign. LOT.A.V/37/11.

41 De Vickers Wellington Mk II was het volgende type waarop het 305e Squadron vloog. Het toestel was uitgerust met Rolls-Royce “Merlin X”-lijnmotoren. De bewapening bestond uit Browning-machinegeweren van kaliber 7,92 mm, telkens twee in de voorste en achterste geschutskoepel en in de trapeziumvormige vensters achter in de romp aan beide zijden. Het toestel kon maximaal 2041 kg bommen meenemen in het bommenruim of één bom van 1814,36 kg; zie meer: www.wikipedia.org.pl/Vickers-Wellington.

42 Omgekomen tijdens een gevechtsvlucht naar Saarbrücken in de nacht van 28 op 29 augustus 1942.

43 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

44 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy …, a.w.

45 Omgekomen tijdens een gevechtsvlucht naar Essen in de nacht van 1 op 2 juni 1942.

46 Eén voet is 30,48 cm.

47 Alojzy Paweł Gusowski werd geboren op 25.01.1916 in Starogard Gdański. In september 1939 maakte hij als piloot van het 41e Verkenningseskader één gevechtsvlucht met een Karaś-toestel. Hij had de Poolse rang van plutonowy pilot en de Engelse rang Sergeant Flight. In het 305e Bommenwerperssquadron maakte hij als piloot 17 gevechtsvluchten op Wellington-toestellen, waarbij hij tweemaal werd neergeschoten en telkens terugkeerde in dienst. Tijdens zijn 18e gevechtsvlucht kwam hij om. Zie meer: K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski pilot 305 Dywizjonu Bombowego, Gdańsk 2012 en Sylwetki lotników, Alojzy Paweł Gusowski (1916-1942), in: Smugi na niebie, nr. 15/2018, Warszawa 2018, p. 67-70.

48 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

49 AIP Londen, 305 Dywizjon Bombowy …, a.w.

50 Na het neerschieten van het vliegtuig tijdens de vlucht van 20 op 21 augustus 1942 raakte hij in krijgsgevangenschap.

51 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

52 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

53 Księga lotów, kopieën van manuscripten van 3 bladen uit mei en juni 1942, in bezit van de auteur.

54 S. Madejczyk, Wspomnienia, manuscript, Engeland 13 mei 1982, familiearchief N. Madejczyk.

55 M. Skarżyński, e-mails aan de auteur, Engeland 2.02.2013 en 31.08.2013.

56 AIP Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

57 J. Szwarc, mondelinge verklaring, 6.04.2020.

58 Cz. Kubik, Ostatni lot „Nany”, Kulisy, nr. 7 (1043), Warszawa 13 februari 1977, p. 7.

59 Plaats en gemeente in Noord-Nederland, in de provincie Overijssel, nabij Zwolle.

60 R. Woolderink, Raalte in oorlogstijd, 1e editie, Doetinchem 1986, p. 51, in vertaling van Elżbieta Wassing.

61 R. Woolderink, e-mail aan de auteur, Raalte 15.06.2012.

62 https://listakrzystka.pl/Jankiewicz-Henryk-Aleksander/

63 H. A. Visser, Toen Gistern nog H.A. Visser Vandaag was 55 jaar predikantschap, tekst in vertaling van Elżbieta Wassing en Małgorzata Drobnik.

Part 4 – Noten

1 Alojzy Paweł Gusowski werd geboren op 25.01.1916 in Starogard Gdański. In september 1939 maakte hij als piloot van het 41e Verkenningseskader één gevechtsvlucht met een Karaś-toestel. Hij had de Poolse rang van plutonowy pilot en de Engelse rang Sergeant Flight. In het 305e Bommenwerperssquadron maakte hij als piloot 17 gevechtsvluchten op Wellington-toestellen, waarbij hij tweemaal werd neergeschoten en telkens terugkeerde in dienst. Tijdens zijn 18e gevechtsvlucht kwam hij om. Zie meer: K. Kowalkowski, Alojzy Paweł Gusowski pilot 305 Dywizjonu Bombowego, Gdańsk 2012 en Sylwetki lotników, Alojzy Paweł Gusowski (1916-1942), in: Smugi na niebie, nr. 15/2018, Warszawa 2018, p. 67-70.

2 K. Kowalkowski, Porucznik Stefan Bolesław Madejczyk (1911-1992) – polski lotnik na obczyźnie, Pruszcz Gdański 2020.

3 Zie meer: K. Kowalkowski, por. Henryk A. Jankiewicz (1915-1942), in: Smugi na Niebie 17/2020, Warszawa 2020, p. 70-80, en ook www.krzysztofkowalkowski.pl

4 Ministry of Defence, RAF Northolt, brief aan Nicholas Madejczyk, 12.03.2014.

5 Parafia Wołczuchy, Liber Baptisatorum 1867-1926, Centrum Historii Rodziny, Wrocław, filmnr. 2033969, via Edward Ardelli.

6 E. Ardelli, Wołczuchy – gniazdo naszych przodków, in: https://doliniany.usermd.net/2021/01/12/wolczuchy-gniazdo-naszych-przodkow/, geraadpleegd 6.12.2021.

7 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, deel XIII, red. Bronisław Chlebowski, Warszawa 1898, p. 865.

8 E. Ardelli, Wołczuchy – gniazdo naszych przodków, in: https://doliniany.usermd.net/2021/01/12/wolczuchy-gniazdo-naszych-przodkow/, geraadpleegd 6.12.2021.

9 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, deel XIII, woiwodschap Lwów, Warszawa 1924, p. 12-13.

10 E. Ardelli, e-mail aan de auteur, Złotoryja 13.05.2021.

11 Ministry of Defence, RAF Northolt, brief aan Nicholas Madejczyk, 12.03.2014.

12 M. J. Hasiński-Adam, Encyklopedia. Szkoła podoficerów lotnictwa dla Małoletnich, Poznań 1993, p. 18.

13 Szkoła podoficerów lotnictwa dla małoletnich, in: https://pl.wikipedia.org/wiki/Szkoła_Podoficerów_Lotnictwa_dla_Małoletnich, geraadpleegd 6.12.2021.

14 M. J. Hasiński-Adam, Encyklopedia. Szkoła podoficerów lotnictwa dla Małoletnich, Londen 1981, p. 18.

15 W. Biegański, Wojsko Polskie we Francji …, a.w., p. 128.

16 M. J. Hasiński-Adam, Encyklopedia. Szkoła podoficerów lotnictwa dla Małoletnich, Londen 1981, p. 18.

17 Blackpool, stad in de regio North West England aan de Ierse Zee.

18 R. Gretzyngier, W. Matusiak, W. Wójcik, Ku czci poległych lotników 1939-1945, Warszawa 2006, p. 246.

19 Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego Londen [hierna: IPMS Londen], Dyon Bombowy nr 305, Operations Record Book, sign. LOT.A.V/37/11, typoscript, ongenummerd.

20 R. Gretzyngier, W. Matusiak, W. Wójcik, Ku czci poległych lotników 1939-1945, Warszawa 2006, p. 246.

21 IPMS Londen, Ardelli K., Kartoteka, Archives Ref. No LOT.A.IV/32/a/19, manuscript.

22 Omgekomen tijdens een gevechtsvlucht naar Saarbrücken in de nacht van 28 op 29 augustus 1942.

23 IPMS Londen, Dyon Bombowy nr 305, Operations Record Book, sign. LOT.A.V/37/11, typoscript, ongenummerd.

24 IPMS Londen, 305 Dywizjon Bombowy …, a.w.

25 Omgekomen tijdens een gevechtsvlucht naar Essen in de nacht van 1 op 2 juni 1942.

26 Eén voet is 30,48 cm.

27 IPMS Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

28 IPMS Londen, 305 Dywizjon Bombowy …, a.w.

29 Na het neerschieten van het vliegtuig tijdens de vlucht van 20 op 21 augustus 1942 raakte hij in krijgsgevangenschap.

30 IPMS Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

31 IPMS Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

32 Księga lotów, kopieën van manuscripten van 3 bladen uit mei en juni 1942, in bezit van de auteur.

33 S. Madejczyk, Wspomnienia, manuscript, Engeland 13 mei 1982, familiearchief N. Madejczyk.

34 M. Skarżyński, e-mails aan de auteur, Engeland 2.02.2013 en 31.08.2013.

35 IPMS Londen, Dyon Bombowy nr 305 …, a.w.

36 Cz. Kubik, Ostatni lot „Nany”, Kulisy, nr. 7 (1043), Warszawa 13 februari 1977, p. 7.

37 Plaats en gemeente in Noord-Nederland, in de provincie Overijssel, nabij Zwolle.

38 R. Woolderink, Raalte in oorlogstijd, 1e editie, Doetinchem 1986, p. 51, in vertaling van Elżbieta Wassing.

39 R. Woolderink, e-mail aan de auteur, Raalte 15.06.2012.

40 IPMS Londen, Ardelli K., Kartoteka, Archives Ref. No LOT.A.IV/32/a/19., manuscript.

41 R. Woolderink, Raalte…, a.w., p. 51.

42 R. Gretzyngier, W. Matusiak, W. Wójcik, Ku czci poległych …, a.w., p. 246.

43 M. J. Hasiński-Adam, Szkoła Podoficerów …, a.w., p. 18.

44 Lista Krzystka, in: https://listakrzystka.pl/a/page/11/

45 Lista Krzystka, in: https://listakrzystka.pl/a/page/11

46 H. A. Visser, Toen Gistern nog H.A. Visser Vandaag was 55 jaar predikantschap, tekst in vertaling van Elżbieta Wassing en Małgorzata Drobnik.

47 E. Ardelli, Wołczuchy – gniazdo naszych przodków, in: https://doliniany.usermd.net/2021/01/12/wolczuchy-gniazdo-naszych-przodkow/, geraadpleegd 6.12.2021.

48 E. Ardelli, Wołczuchy – gniazdo naszych przodków, https://doliniany.usermd.net/2021/01/12/wolczuchy-gniazdo-naszych-przodkow/, geraadpleegd 6.12.2021.

49 K. Orkusz, O Opatrzności Bożej w Moim życiu, Gdańsk 2021, p. 101-102.

Overzicht van alle vluchten Aloyzy Gusowski uit Operations Record Book 305 (Bomb) Squadron (tabel 3)

Noten Poolse Bevrijders boven Raalte – Nederlands

Recent Posts